اشاره به اين معنى دارد ؛ - معنى ششم آن برادر در « حبّ » و « مودّت » است ، چنان كه دربارهء « پرهيزگاران در بهشت » ( الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ ) مىفرمايد : إِخْواناً عَلى سُرُرٍ مُتَقابِلِينَ ( همه برادرند ، بر تختها رو به روى هم‌اند ، حجر ، 47 ) . مقاتل در تعريف كلمهء « اخ » ، چنان كه ديديم ، دوبار به مفهوم « ولايت » اشاره مىكند . حال ببينيم معنى « ولى » چيست . مقاتل در اشكال متعدد فعلى يا اسمى اين كلمه ده معنى متفاوت در قرآن مىيابد : - در آيهء 5 سورهء مريم ، كه زكريّا از خدا درخواست مىكند كه « ولى » اى به او عطا كند ، اين كلمه معنى ولد يا فرزند به خود مىگيرد : فَهَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا ( مرا از جانب خود فرزندى عطا كن ) ؛ - در آيهء 111 سورهء اسراء به معنى « صاحب » ( يار ) بدون پيوند خويشاوندى است : وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِيٌّ مِنَ الذُّلِّ ( و او را شريكى در ملك نيست و به مذلّت نيفتد كه به يارى محتاج شود ) ؛ - در وجه سوّم ، « ولى » به معنى « قريب » ( خويشاوند نزديك ) است : وَ ما لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ ( و شما را جز او وليّى نيست ، بقره ، 107 ) ، يعنى « شما را هيچ « قريب » يا خويشاوند نزديكى نيست كه شما را مفيد افتد » ، يَوْمَ لا يُغْنِي مَوْلًى عَنْ مَوْلًى شَيْئاً ( روزى كه هيچ « مولا » يى براى « مولا » ى خود سودمند نباشد ، دخان ، 41 ) ، يعنى هيچ خويشاوندى براى خويشاوند خود ؛ - « ولىّ » در وجه چهارم به معنى « ربّ » ( پروردگار ) است ، چنان كه در آيهء 14 انعام مىفرمايد : قُلْ أَ غَيْرَ اللَّهِ أَتَّخِذُ وَلِيًّا ؟ ( بگو آيا ديگرى جز خداى را « ولىّ » خود گيرم ؟ ) ، يا در آيهء 30 اعراف : إِنَّهُمُ اتَّخَذُوا الشَّياطِينَ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ( اينان شيطانها را به جاى خدا « ولىّ » خود گرفتند ) ، يعنى « ربّ » خود گرفتند ؛ يا در آيهء 9 شورى مىفرمايد : أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِياءَ فَاللَّهُ هُوَ الْوَلِيُّ ( آيا جز خدا را « ولّى » خويش گرفتند ؟ « ولّى » حقيقى خداست ) ، يعنى پروردگار حقيقى ؛ - در وجه پنجم ، « ولى » به معنى « آلهه » ( خدايان ) است : وَ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِياءَ : آنان كه سواى او ديگرى را به خدايى گرفتند ( زمر ، 3 ) ؛ وَ لا يُغْنِي عَنْهُمْ ما كَسَبُوا شَيْئاً وَ لا مَا اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْلِياءَ : نه مالى كه به‌دست‌آورده‌اند به حالشان سود كند و نه آنهايى كه سواى خداى يكتا به خدايى گرفته‌اند ( جاثيه ، 10 ) . با اين همه ، در اينجا معلوم نيست كه چه چيز مقاتل را بر آن داشته است كه ميان اين معنى با معنى پيشين فرق بنهد ، با توجه به اينكه آيه‌ها ساختمان يكسانى دارند . « 7 »

--> ( 7 ) . شايان توجه است كه ر . بلاشر ( R . blachere ) ، در همهء آيات ، « ولىّ » را به « patron » ( - ارباب ) ترجمه كرده است .